Thái Úy Tô Hiến Thành (1102 – 1179)
Vị đại thần văn võ song toàn, phò tá ba triều vua Lý, hết lòng vì nước vì dân, được triều đình suy tôn phong tước Vương và nhân dân muôn đời phụng thờ kính ngưỡng.
Tiểu Sử Thái Úy Tô Hiến Thành
Thái Úy Tô Hiến Thành (sinh ngày 22 tháng Giêng năm Nhâm Ngọ 1102 – mất ngày 12 tháng Sáu năm Kỷ Hợi 1179) là vị quan đại thần phụ chính lẫy lừng của vương triều nhà Lý nước Đại Việt.
Xuất thân nơi đất cố đô văn hiến, ông tinh thông cả kinh sách Nho học lẫn binh thư yếu lược trận đồ. Sau khi đỗ khoa thi Minh kinh bác học năm 1138, ông bước vào quan lộ và nhanh chóng trở thành trụ cột gánh vác rường cột quốc gia dưới triều vua Lý Anh Tông và Lý Cao Tông.
Trong suốt hơn 40 năm phụng sự, Thái Úy Tô Hiến Thành giữ các trọng trách: Thái úy, Đô thống chỉ huy quân đội, Bình chương quân quốc trọng sự và Nhiếp chính phụ chính ấu chúa. Tài năng kinh bang tế thế và đức độ thanh liêm của ông được cả chính sử và nhân dân tôn sùng là bậc "Đại thần xã tắc".
Chân Dung Thái Úy Tô Hiến Thành
Khắc họa phong thái nhân hậu, uy dũng và tấm lòng trung liệt vì nước vì dân.
Thân Thế và Quê Hương Cố Đô Ô Diên
Thái Úy Tô Hiến Thành sinh ra tại xóm Lẻ, hương Ô Diên, huyện Vĩnh Khang (nay thuộc Thôn Hạ Mỗ, Xã Ô Diên, Thành Phố Hà Nội). Thân phụ là cụ Tô Trung, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Đoan – một gia đình danh gia vọng tộc, trọng nghĩa khí và giữ nghiêm nền nếp gia phong gia giáo.
Mảnh đất quê hương Hạ Mỗ chính là cố đô Ô Diên vang bóng thế kỷ thứ VI thời nước Vạn Xuân dưới quyền Hậu Lý Nam Đế (Lý Phật Tử) và Hoàng tử Lý Bát Lang. Nằm bên dòng sông Nhuệ cổ tụ hội linh khí non sông xứ Đoài, vùng đất này đã hun đúc nên khí phách thông tuệ và bản lĩnh phi thường của vị hiền tài họ Tô.
Truyền thống hiếu học xứ Ô Diên:
Hạ Mỗ tự hào là đất khoa bảng, nơi dựng Đền Văn Hiến (Văn Hiến Đường) từ thời cổ để tôn vinh đạo học và các bậc danh nho tiền bối.
Cổng Tam Quan Đền Văn Hiến
Nơi tưởng niệm và lưu giữ dấu tích cội nguồn nghìn năm của Thái úy Tô Hiến Thành tại làng Hạ Mỗ.
Dòng Thời Gian Cuộc Đời Thái Úy
(1102
– 1179)
Cuộn chuột để khám phá các cột mốc lịch sử theo trục thời gian
Infographic: Niên Biểu Cuộc Đời Thái Úy Tô Hiến Thành
Sự Nghiệp Chính Trị
Rường Cột Ba Triều Vua Lý
Minh Triết Quan Trường
Đỗ khoa thi Minh kinh bác học năm 1138, ông bắt đầu con đường hoạn lộ với phẩm cách liêm chính, tinh thông quốc pháp và am tường chính sự, từng bước được thăng tiến giữ các chức quan trọng đại.
Thái Úy Phụ Chính
Dưới triều vua Lý Anh Tông, ông được giao chức Nhập nội Kiểm hiệu Thái phó bình chương quân quốc trọng sự. Ông giúp vua định đoạt luật lệ, tổ chức quan chế và quản lý ngân khố quốc gia quy củ.
Nhiếp Chính Giữ Vững Ngai Vàng
Năm 1175, vua Lý Anh Tông băng hà, trao quyền nhiếp chính cho ông phò tá Lý Cao Tông. Ông kiên quyết giữ vững di chiếu, dẹp yên sóng gió cung đình, giữ cho quốc gia ổn định hòa bình.
Sự Nghiệp Quân Sự: Bách Chiến Bách Thắng và Nhân Tâm An Dân
Không chỉ là nhà chính trị và học giả uyên bác, Thái Úy Tô Hiến Thành còn là một danh tướng kiệt xuất nắm giữ chức Đô thống chỉ huy tối cao các lực lượng quân sự Đại Việt.
Tài thao lược của ông thể hiện ở cả ba mặt trận trọng yếu: dẹp tan loạn Thân Lợi vùng Đông Bắc (1141), bình định người Man Ngưu Hống và quân Ai Lao ở biên ải Tây Bắc (1159), và thống lĩnh thủy lục nam chinh khiến vua Chiêm Thành thần phục (1167).
"Binh quý ở chỗ an dân chứ không quý ở chỗ sát phạt; lấy uy vũ dẹp loạn nhưng lấy ân đức để phục lòng người."
Biểu Tượng Văn Võ Song Toàn
Tay cầm cuốn thư mở mang trí tuệ, tay nắm đốc kiếm trấn giữ non sông cõi bờ Đại Việt.
Công Lao Với Đất Nước: Khai Hoang, Trị Thủy và Mở Mang Bờ Cõi
Khuyến Nông và An Cư
Chăm lo phát triển nông nghiệp, miễn giảm sưu thuế sau chiến tranh, cấp phát thóc giống cứu đói và khuyến khích mở mang các xóm làng trù phú.
Quai Đê Lấn Biển
Tổ chức đắp đê ngăn mặn, quai đê lấn biển mở đất lập ấp ở các vùng duyên hải Bắc Bộ (nay thuộc các huyện duyên hải Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hóa).
Định Vững Cương Vực
Củng cố hệ thống thành lũy và bảo an miền biên ải; đấu tranh ngoại giao khiến triều Tống công nhận nền độc lập tự chủ với tước hiệu An Nam Quốc Vương.
Phẩm Chất và Tư Tưởng: Chí Công Vô Tư Sáng Như Nhật Nguyệt
Khước Từ Mâm Vàng Hối Lộ
Khi vua Lý Anh Tông mất, Chiêu Linh hoàng hậu muốn phế ấu chúa Long Cán để lập con mình là Long Xưởng, bèn sai người mang nhiều mâm vàng bạc bí mật đút lót cho Thái Úy Tô Hiến Thành. Vị Thái úy kiên quyết trả lại và nghiêm giọng:
Bài học đanh thép bảo vệ hiến pháp, pháp quyền và danh dự của người làm quan chốn triều đình.
Bài Học Tiến Cử Người Hiền
Năm 1179, khi Thái Úy Tô Hiến Thành lâm bệnh nặng, Đỗ Thái Hậu đích thân đến thăm và hỏi: "Nếu vạn nhất Thái úy trăm tuổi, ai là người có thể thay ông lo việc nước?" Khi ấy, quan Tham tri Vũ Tán Đường ngày đêm hầu hạ bên giường bệnh, nhưng ông khẳng khái tâu:
Tấm lòng đại công vô tư: chọn người tài vì sự hưng suy của xã tắc, tuyệt nhiên không vì ân tình cá nhân.